Bạn có để ý một chuyện lạ không: cũng là bạn đó, nói với đồng nghiệp thì trơn tru, mà sếp vừa bước vào phòng là quên hết chữ? Cơn run khi nói trước đám đông có một quy luật rất kỳ: nó không tăng theo số người nghe — nó tăng theo mức độ giỏi của người ngồi nghe. Phương Anh biết rõ điều đó. Vì Phương Anh — người sống bằng giọng nói từ năm sáu tuổi — từng là người run nhất trong một căn phòng toàn những giọng đọc mà cả nước thuộc lòng.
Trước khi kể chuyện căn phòng đó, bạn thử soi lại mình một chút. Thuyết trình cho khách lạ: ổn. Nói trong nhóm nhỏ: ổn. Nhưng buổi họp có sếp lớn ngồi dưới, có chuyên gia đầu ngành ngồi nghe, là đầu trắng xóa. Bài chuẩn bị cả tuần bỗng teo lại thành mấy dòng slide đọc như trả bài. Về nhà lại tự trách: "Sao mình kém vậy?" Khoan trách đã. Nếu run là vì đông người, thì tại sao ba người giỏi lại làm ta run hơn ba mươi người bình thường? Con số đâu có tăng — chỉ có một thứ khác đã tăng. Hồi nhỏ, Phương Anh từng thuộc làu bài thi kể chuyện mà bước ra trước ban giám khảo là quên sạch, phải xin kể lại từ đầu. Nhưng chuyện hôm nay lạ hơn nhiều: nó xảy ra khi Phương Anh đã là người nói có nghề.
Người run nhất phòng thu
Sáu tuổi, Phương Anh đã làm phát thanh viên đài truyền thanh huyện Củ Chi — đồng tiền đầu tiên trong đời kiếm được là bằng giọng nói. Mười hai năm đi học là mười hai năm vừa học vừa làm: dẫn chương trình, hát đám cưới, dẫn hội nghị. Nghĩa là tính đến ngày bước vào đài truyền hình, Phương Anh không phải người mới cầm micro.
Vậy mà thời mới vào đài, được kèm nghề bởi những giọng đọc huyền thoại — BTV Kim Tiến của VTV, PTV Khải Hoàn của HTV, những giọng Phương Anh nghe từ bé — cơn run quay lại, nguyên vẹn như chưa từng đi đâu. Kịch bản cầm trên tay mà chữ cứ nhòe đi. Giọng đọc vốn là cần câu cơm bỗng lạc hẳn. Lạ nhất là mỗi lần thầy cô đứng sau lưng nghe mình đọc, những chữ quen thuộc nhất bỗng xa lạ, như thể ai đó vừa tráo kịch bản. Trong đầu khi ấy chỉ lặp đi lặp lại một câu: "Mình đọc thế này, thầy cô nghe có dở lắm không?"
Bạn thấy điều đáng sợ chưa: nỗi sợ nói trước người giỏi hơn không tự biến mất khi ta giỏi lên. Nó chỉ đổi sân khấu. Hồi nhỏ là hội thi kể chuyện. Lớn lên là phòng thu cạnh những tượng đài của nghề. Còn với bạn, có thể là phòng họp sáng thứ Hai.
Điều vỡ ra: người giỏi thật không ngồi chấm điểm mình
Nhận cẩm nang “Làm Thế Nào Để Hết Run khi nói trước đám đông”
Gỡ nỗi run từ gốc — dùng được ngay tối nay. Để lại email, Phương Anh gửi tặng bạn.
Rồi một điều bất ngờ xảy ra — không phải trong Phương Anh, mà ở phía thầy cô. Những cây đa cây đề ấy không ngồi soi lỗi. Họ kèm. Họ hướng dẫn từng hơi thở, từng chỗ ngắt câu, kiên nhẫn như đang chăm một cái cây non. Càng ở gần họ, Phương Anh càng vỡ ra: họ từng đứng đúng chỗ mình đang đứng. Cũng phòng thu đó. Cũng những ngày đầu tay run cầm kịch bản. Nên khi nhìn một đứa học trò lóng ngóng, cái họ thấy không phải "một đứa kém" — cái họ thấy là chính họ ngày xưa.
Từ đó nhìn lại, Phương Anh mới hiểu cơn run của mình vận hành thế nào. Đứng trước người giỏi hơn, ta lặng lẽ trao cho họ một vai mà họ không hề nhận: vai giám khảo. Và khoảnh khắc trong đầu có giám khảo, ta không còn nói để trao điều gì cho người nghe nữa — ta trình diễn để được chấm đậu. Giống học trò thi vấn đáp: càng sợ rớt càng quên bài. Đầu óc bận canh chừng "mình có đang dở không", nên chữ nghĩa cứ thế bay đi. Cái thước đo hơn–kém ấy, hóa ra, do chính mình dựng lên trong đầu. Người đối diện không hề cầm nó.
Áp vào phòng họp của bạn
Giờ mang câu chuyện phòng thu về phòng họp của bạn. Người sếp làm bạn ngại phát biểu, vị chuyên gia làm bạn quên hết chữ khi thuyết trình — đa phần họ không ngồi đó để rình lỗi. Họ cũng từng có buổi trình bày đầu tiên, cũng từng run trước người giỏi hơn mình. Người khiến bạn quên chữ không ngồi ở ghế đối diện; người đó ngồi trong đầu bạn.
Vậy làm gì với "người trong đầu" ấy? Cái thước hơn–kém không rơi xuống chỉ vì mình biết nó có ở đó — Phương Anh gỡ nó từng khúc một, và khúc đầu tiên nằm ở một câu hỏi. Thay vì "họ sẽ chấm mình thế nào?", hỏi "mình mang gì đến cho họ hôm nay?". Đó là câu Phương Anh tự nhắc mình trước giờ lên sóng, suốt mười bốn năm đọc chương trình An Ninh TP.HCM trên HTV9, mỗi tối thứ Hai. Câu hỏi thứ nhất biến ta thành thí sinh. Câu hỏi thứ hai trả ta về làm người mang quà. Mà người mang quà thì bận nghĩ về món quà — hết chỗ cho cơn run khi nói trước đám đông chen vào. Đứng lớp dạy nói mấy năm nay, gặp cả nghìn người học đủ ngành nghề, Phương Anh thấy đi thấy lại một điều: hầu như ai cũng run trước người giỏi hơn. Nghĩa là bạn chưa bao giờ một mình trong chuyện này.
Nếu hôm nay bạn chỉ làm một việc, hãy làm việc này: chọn một người mà bạn nể đến mức né, rồi đi tìm một bằng chứng cho thấy họ cũng từng là người mới — một tấm hình cũ, một chuyện nghề họ từng kể. Có dịp ngồi gần, hỏi thẳng: "Hồi mới vào nghề, anh/chị sợ nhất điều gì?" Một câu hỏi đó thôi đủ làm cái thước trong đầu bạn ngắn đi một khúc. Rồi ở buổi họp gần nhất, phát biểu đúng một ý — như đang trao, không phải đang thi.
Còn một câu hỏi bài này chưa trả lời: vì sao cũng con người đó, đứng trước trẻ con thì nói cả buổi không run lấy một nhịp? Gốc rễ của cái thước hơn–kém — và cách tháo nó tận gốc — Phương Anh viết trọn trong bài Vì sao nói trước trẻ con không sợ mà trước sếp thì run?.
Còn nếu bạn muốn có sẵn công cụ trong tay cho buổi họp gần nhất: Cẩm Nang Hết Run miễn phí tại https://phuonganhamara.com/het-run là bước khởi đầu, và cuốn sách Tiếng Gầm Sư Tử là con đường đi trọn — 64 bí mật để tự tin nói trước đám đông.
Nếu bạn thấy mình đâu đó trong câu chuyện này, Phương Anh đang mở hành trình Kênh Của Riêng Mình — để cùng nhau dựng một thứ đứng tên bạn, không ai lấy đi được.
Khám phá khóa học của Phương Anh