"Chị nói hay vậy chắc có khiếu ăn nói bẩm sinh ha?" — Phương Anh nghe câu này cả trăm lần. Và lần nào cũng nhớ về một cây micro ở đài truyền thanh huyện Củ Chi, cao hơn đầu một đứa nhỏ sáu tuổi, người lớn phải hạ xuống cho vừa tầm. Ai nghe chuyện đứa nhỏ sáu tuổi ngồi đọc tin trên đài cũng gật gù "thấy chưa, có khiếu từ nhỏ" — nhưng chính cái gật gù đó là lời nói dối giam chân nhiều người nhất.
Năm đó là 1993. Củ Chi. Một gia đình không giàu tiền bạc nhưng giàu yêu thương, và một đứa con gái sáu tuổi ngồi trước micro của đài truyền thanh huyện. Lớp một, vừa mới biết chữ — chưa chắc đã hiểu hết những dòng tin mình đọc, nhưng đủ để nhận ra một điều lạ lùng: khi mình cất tiếng, người ta lắng nghe. Đồng tiền đầu tiên trong đời Phương Anh kiếm được không phải từ đôi tay, mà từ giọng nói.
Câu chuyện dừng ở đó thì đẹp như cổ tích. Và người ta rất thích để nó dừng ở đó, vì dừng ở đó thì kết luận rất gọn: "con bé này trời cho cái miệng." Cái nhãn "có khiếu bẩm sinh" được dán lên từ năm sáu tuổi, và mấy chục năm sau, gần như ai gặp Phương Anh cũng dán lại đúng cái nhãn cũ. Chỉ có điều: nhãn đó dán lên một cái hộp mà người dán chưa bao giờ mở ra xem bên trong.
Vì sao lời nói dối này êm ái đến vậy
Câu "mình không có khiếu" nghe như một lời tự nhận thua. Nhưng thật ra nó là một chỗ trú rất êm.
Bạn thử để hai câu này cạnh nhau. Câu thứ nhất: "Mình không có khiếu." Câu thứ hai: "Mình chưa đủ giờ tập." Câu thứ nhất là một bản án chung thân — trời không cho thì thôi, mình được phép đứng yên mà không thấy có lỗi với chính mình. Câu thứ hai là một món nợ trả góp — ai cũng trả được, nhưng phải trả, tháng này qua tháng khác, không ai trả thay.
Con người mình thường chọn câu thứ nhất. Không phải vì nó đúng, mà vì nó nhẹ. Nó giống như đứng dưới chân núi, nhìn lên người đang đứng trên đỉnh, rồi bảo "chân họ sinh ra đã khác chân mình" — thay vì nhìn xuống con đường mòn ngoằn ngoèo mà người đó đã đi, từng bước một, trong những năm không ai chứng kiến. Nhìn đôi chân thì mình được nghỉ. Nhìn con đường thì mình phải đi. Lời nói dối nào cho mình được nghỉ, lời nói dối đó dễ tin nhất.
Cái người ta không nhìn thấy
Giờ Phương Anh mở cái hộp ra cho bạn xem.
Mười hai năm đi học của Phương Anh là mười hai năm vừa học vừa làm: làm MC, hát đám cưới, dẫn hội nghị. Tuổi thơ của "đứa bé có khiếu" không phải là những tràng vỗ tay nối nhau — có lần đi thi kể chuyện, thuộc làu cả bài, ra sân khấu đèn rọi vào là quên sạch, phải xin kể lại từ đầu. Chuyện đó Phương Anh đã kể kỹ ở một bài khác, ở đây chỉ nhắc để bạn biết: đứa trẻ mà người ta khen "trời cho", cũng từng đứng chết trân dưới ánh đèn như bất kỳ ai.
Nhận cẩm nang “Làm Thế Nào Để Hết Run khi nói trước đám đông”
Gỡ nỗi run từ gốc — dùng được ngay tối nay. Để lại email, Phương Anh gửi tặng bạn.
Rồi mười bốn năm liền, mỗi tối thứ Hai, Phương Anh là phát thanh viên – biên tập viên chương trình An Ninh TP.HCM trên sóng HTV9. Có những buổi lên hình trực tiếp: đèn đỏ bật là chạy, không được nói lại, sai là sai trước khán giả cả thành phố. Mười bốn năm như vậy, tuần nào cũng vậy, là bao nhiêu giờ đồng hồ giọng nói được mài dưới áp lực thật? Phương Anh may mắn được kèm nghề bởi những giọng đọc huyền thoại — BTV Kim Tiến, PTV Khải Hoàn — và đứng cạnh những cây đa cây đề như thế, học trò cũng từng run.
Người ta nhìn thấy đứa bé sáu tuổi trước micro và người phụ nữ đọc bản tin trôi chảy trên truyền hình. Người ta không nhìn thấy hàng nghìn giờ luyện tập nằm giữa hai tấm hình đó. Nên họ cần một chữ để lấp khoảng trống, và họ chọn chữ "khiếu". Nói cho gọn: khiếu ăn nói là tên gọi người ta đặt cho số giờ tập mà họ không nhìn thấy.
Khi cách nói thay đổi được, nó là kỹ năng — không phải số phận
Nếu bạn vẫn ngờ ngợ, có một đoạn đời khác của Phương Anh làm chứng — đoạn này không có ánh đèn trường quay nào cả.
Năm 2012, Phương Anh bắt đầu bán hàng online: quần áo, hàng xách tay, yến sào — tự chụp, tự đăng, tự giao. Năm 2016 ly hôn, một mình nuôi con, ban ngày đi làm, tối về đóng hàng. Thời gian đầu, đơn lèo tèo. Và đây là chỗ đáng để bạn dừng lại: sản phẩm không hề đổi. Thứ thay đổi nhiều nhất là cách nói với khách — bớt "trả bài" liệt kê ưu điểm, chuyển sang hỏi trước rồi mới nói, nghe thật lòng, nói chậm lại ở chỗ quan trọng, và dám nói cả điều sản phẩm không làm được. Đơn từ lèo tèo vài cái lên hàng trăm, nhiều đến mức phải lập một đội shipper giao khắp thành phố.
Bạn để ý giùm Phương Anh một điều: nếu "nói" là số phận, thì chỉnh kiểu gì kết quả cũng vậy — số phận đâu có nút vặn. Nhưng ở đây, chỉnh cách nói một chút, kết quả đổi theo một chút; chỉnh nhiều, đổi nhiều. Thứ gì mình điều chỉnh được từng phần và kết quả nhích theo từng phần — thứ đó là kỹ năng. Mà đã là kỹ năng thì học được.
Nếu bạn vẫn tin mình "không có khiếu"
Có thể ngay lúc này, trong đầu bạn vẫn còn câu quen thuộc: "Nhưng em thật sự không có khiếu ăn nói." Bạn thử nhìn lại câu đó một lần nữa — câu đó đang biến một kỹ năng tập được thành một bản án trời cho. Nhiều năm đứng lớp, đồng hành cùng khoảng một nghìn học viên từng đinh ninh mình "không có khiếu", Phương Anh chưa gặp ai thật sự thiếu khiếu — chỉ gặp những người mà đồng hồ tập của họ mới chạy được vài phút, trong khi họ đem so mình với những cái đồng hồ đã chạy hàng nghìn giờ.
Đồng hồ của bạn bắt đầu chạy từ lúc nào? Từ lúc bạn quyết định cho nó chạy.
Một việc nhỏ bạn làm được ngay hôm nay: chọn MỘT tin nhắn bạn định gõ cho khách hay đồng nghiệp — đừng gõ. Bấm ghi âm, nói nó thành lời, nghe lại một lần, rồi nói lại lần hai, chậm hơn ở câu quan trọng nhất. Hai lần nói đó là những phút đầu tiên trên đồng hồ của bạn — thứ mà mai này người khác nhìn vào sẽ gọi nhầm là khiếu ăn nói.
Bài này Phương Anh kể bằng một cuộc đời. Còn câu hỏi gốc rễ — vì sao có người nói cuốn hút mà chẳng cần "khiếu", và cái gọi là khiếu ăn nói thật ra được làm từ gì — Phương Anh đã trả lời trọn trong bài "Khiếu ăn nói" là một lời nói dối.
Đồng hồ tập của bạn có thể bắt đầu chạy ngay hôm nay: Cẩm Nang Hết Run miễn phí ở https://phuonganhamara.com/het-run cho bạn những phút đầu tiên; cuốn Tiếng Gầm Sư Tử cho bạn cả hành trình — 64 bí mật để tự tin nói trước đám đông.
Nếu bạn thấy mình đâu đó trong câu chuyện này, Phương Anh đang mở hành trình Kênh Của Riêng Mình — để cùng nhau dựng một thứ đứng tên bạn, không ai lấy đi được.
Khám phá khóa học của Phương Anh